नेपाली / English / हिन्दी

डेंगूका लक्ष्यहरू पहिचान र डेङ्गुबाट बच्न सरल उपायहरु

डेङ्गु कसैलाई पनि हुन सक्छ । डेङ्गु लामखुट्टेको टोकाई हुने एक प्रकारको बिमारी हो । दिनमा डेङ्गु लामखुट्टे टोक्छ र रातमा मलेरिया लामखुट्टे टोक्छ, दिनमा पूर्ण आस्तीन भएको शर्ट लगाउनु राम्रो हुन्छ ।

सात तरिकाले डेंगूका लक्ष्यहरू पहिचान गर्न सकिन्छ
टाउको दुखाइ, मनमचल्नु, बान्ता, मांसपेशिहरु, हड्डी र जोड़हरुमा दुखाई, आँखाको पछाडि दुखाई, मांसपेशिहरु मा सूजन, छालामा दाग ।

डेङ्गु चार भाइरसका कारण हुन्छ
डेङ्गु हड्डी भाँचिने ज्वरोको रूपमा पनि चिनिन्छ । यो फ्लू जस्तो रोग हो जुन डेङ्गुु भाइरसले गर्दा भएको हो । यो तब हुन्छ जब भाइरसको साथ एडीस लामखुट्टेले स्वस्थ व्यक्तिलाई टोक्दछ । डेङ्गुु चार भाइरसको कारणले हुन्छ । तिनीहरूको नामहरू छन् ।

डिईएनभी–१,

डिईएनभी–२,

डिईएनभी–३ र

डिईएनभी–४ ।

उपचारको समयमा के दिमागमा राख्नु पर्छ
डाक्टरहरु भन्छन् डेङ्गुको एक मात्र सहयोगी उपचार हो । कुनै खास उपचार छैन । यसमा सब भन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा प्लेटलेटहरूको निगरानी गर्नु हो, किनकि अचानक प्लेटलेटहरू एकदम तल झर्दछन् । ज्वरो नियन्त्रण गर्न पनि यो महत्वपूर्ण छ । यदि ज्वरो आउँदैछ भने, प्यारासिटामोल मात्र लिनुहोस्, दुखेको औषधी लिनुहुन्न । यदि दोस्रो पटक डेङ्गुू भयो भने बढी जोखिम हुन्छ ।

जुन व्याक्तिलाई पहिलो पटक डेङ्गुु भएको छ भने उनीहरूलाई बढी जोखिम हुँदैन । जोखिम उनीहरूलाई बढी हुन्छ जो पहिले यस प्रको ज्वरो आई सकेको थियोे । डेङ्गुुले हड्डीहरूलाई खाली र कमजोर बनाउँछ । यो ज्वरो अधिक घातक हुन सक्छ जब यो मानिसमा दोस्रो पटक देखा पर्दछ ।

बिरामीको खाना र पेय पदार्थको कसरी देखभाल गर्ने
१. डेङ्गुु बिरामीहरुलाई सादा पानी, निम्बू पानी, दूध, लस्सी, छाछ र नरिवल पानी दिनुहोस्, ताकि शरीरमा पानीको अभाव नहोस् ।

२. यो कुरा मनमा राख्नुहोस् कि बिरामीको शरीरमा प्रत्येक दिनमा चार देखि पाँच लिटर तरल पदार्थ खानु पर्छ । हरेक १ देखि २ घण्टामा केहिन केहि खान र पिउन दिनुहोस् ।

३. बिरामीको यूरेन स्थितिमा ध्यान दिनुहोस् । यदि बिरामीले प्रत्येक ती देखि चार घण्टामा एक पटक पिसाब गरिरहेको छ भने, त्यसो भए यो खतराको कुरा होइन ।

४. यदि पेशाबको मात्रा वा फ्रिक्वेन्सी कम छ भने, त्यसपछि बिरामीले तुरुन्त तरल डाईटमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्दछ र डाक्टरसँग कुरा गर्नु पर्दछ ।

यदि तपाईलाई १०० डिग्री भन्दा बढि ताप लागेको छ भने के गर्ने ?
१. यदि बिरामीलाई डेङ्गुु छ र ज्वरो १०२ डिग्री वा सोभन्दा बढी छ भने निधारमा सादा पानीको पट्टी राख्नुहोस् ।

२. बिरामीको कोठामा प्रकाश राख्नुहोस् । छत फ्यान वा कूलर कम गतिमा पनि चलाउन सकिन्छ ।

३. डेङ्गु बिरामीको ओछ्यानमा लामखुट्टे राख्नुहोस् ।

४. बिरामीको व्यक्तिगत स्वच्छताको पूरा ध्यान राख्नुहोस् । नियमित उनको कपडा बदल्नुहोस् ।

५. हात र खुट्टा धुने वा नुहाउन तातो पानी प्रयोग गर्नुहोस् ।

डेङ्गुमा यी ३ प्रकारका ज्वरोले जीवनको जोखिम हुनसक्छ
१. हल्का डेङ्गु ज्वरो– यसको लक्षणहरू लामखुट्टे टोके पछि एक हप्ता पछि देखिन्छ, यो धेरै घातक हुन्छ ।

२. डेङ्गु रक्तस्राव ज्वरो– लक्षणहरु हल्का, तर बिस्तारै केहि दिनमा गम्भिर हुन सक्छ ।

३. डेङ्गु शक सिन्ड्रोम– यो डेङ्गुको गम्भीर रूप हो, यसले मृत्युलाई पनि निम्त्याउन सक्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार प्रत्येक वर्ष विश्वका पाँच लाख मानिसलाइ डेङ्गुको कारण अस्पतालमा भर्ना गर्नु पर्छ । गत वर्ष मात्र भारतमा ६७ हजार भन्दा बढी मानिसहरूलाई डेंगु लागेको थियो ।

यदि यस्तो स्थिति छ भने तुरुन्त डाक्टरकोमा लग्ने
१. ज्वरो आएपछि वा ज्वरो नआदै सास फुल्न लाग्यो भने तुरुन्तै डाक्टरकोमा लगि हाल्ने ।
२. प्लेटलेट निरन्तर जाँच गरिरहने ।
३. कुनै बेला निको भएको तीन चार दिन पछि पनि प्लेटलेट घट्न सक्छ ।

डेङ्गुबाट बाँच्न तीन सरल उपाय
१. हामी बस्ने छेउछाउमा पानी जम्न न दिने ।
२. लामखुट्टेको टोकाईबाट बाँच्ने र शरिरलाई राम्रोसँग ढाकेर सुत्ने ।
३. संभव भएमा घरमा लामखुट्टे मार्ने औषधि राख्ने ।